اخبار

کلینیک سد؛ راهکار اساسی پایش سازه‌های آبی

گردشگری شیراز

آنچه در پی آمده است نگاهی دارد به موضوع ضرورت مراقبت های دائمی از سدها به عنوان سازه هایی که وظیفه حل کردن بحران های زیست محیطی را دارند تا خود تبدیل به بحران برای کشور نشوند. بخش اول این گزارش را دیروز ملاحظه کردید و اینک بخش دوم و پایانی را می خوانید
***
بر اساس معاهده «کیوتو» و کنفرانس «پاریس ۲۰۱۵»، دنیا عزم جدی در جهت کاهش گازهای گلخانه‌ای دارد و این در حالی است که نیروگاه‌های حرارتی ۳۱ درصد در تولید گازهای گلخانه‌ای نقش دارند.
به گفته معاون بهره‌برداری شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران ، ایران هشتمین کشور دنیا در تولید گازهای گلخانه‌ای می باشد و در صورتی که درخواست‌های بین‌المللی در کاهش گازهای گلخانه‌ای الزام‌آور شود، محدودیت‌ها و جرایم زیادی به ایران تحمیل خواهد شد.
اطاعتی با اشاره به تعهدات جهانی ایران در کاهش گازهای گلخانه‌ای یادآور می شود: علاوه برآن، برنامه توسعه پایدار بر ۳ محور اساسی عدالت اجتماعی، توسعه اقتصادی و محیط زیست تأکید دارد و نیروگاه‌های برق‌آبی پاسخی به این سه مورد است؛ از این رو صیانت و نگهداری پایدار از این نوع سدها بعنوان سرمایه‌های ملی از ضروریات می باشد.
وی با اشاره به اقدامات انجام شده در این زمینه می گوید: بر این اساس از سال ۸۲ مسئولیت صیانت از سدها در دو حوزه تجهیزات نیروگاهی و سازه‌های ساختمانی به ما واگذار شد که در این زمینه مفهوم جدیدی را به عنوان «کلینیک سد» تعریف کردیم.
مجری طرح کلینیک سد کارون ۴
با تاکید بر اینکه در این کلینیک بررسی دو مقوله «تجهیزات» و «سازه‌های تکمیل‌شده» پیگیری می‌شود، توضیح
می دهد: در حوزه تجهیزات به تعمیر و نگهداری تخصصی از تمام تجهیزات بخش‌های مختلف شامل هیدرومکانیکی، الکتریکی و مکانیکی و پست‌های انتقال برق نیاز داریم تا بتوانیم به طور مستمر پاسخگوی نیازهای شبکه باشیم.
وی با تأکید بر اینکه در این طرح برای تعمیر و نگهداری تجهیزات تنها به تعمیر و نگهداری بسنده نشده است، ادامه می دهد: در این راستا تحت عنوان مدیریت دارایی‌های فیزیکی (Pass 55 – Physical Asset Management) یا (۵۵۰۰۰ ISO) فعالیت خود را دنبال کردیم؛ بر این اساس، تعمیر و نگهداری تنها بخش کوچکی از مدیریت دارایی‌های فیزیکی است، چراکه دارایی‌های فیزیکی شامل انسان، اعتبار، اطلاعات ، سرمایه و تجهیزات فیزیکی می‌شود.
اطاعتی از طراحی و پیاده‌سازی نرم‌افزاری به نام Computer Maintenance Management System یا MMSخبر داده و
‌می‌گوید: در نرم‌افزار سیستم مدیریت نگهداری و کامپیوتری که برای پروژه کلینیک سد پیاده‌سازی شده است، ۱۲ ماژول یا قسمت خاص تعریف شد؛ ضمن آنکه بانک اطلاعات وسیعی چون مشخصات فنی و چک لیست‌های تعمیر و نگهداری سدها و نیروگاه‌ها را در مدت ۲ سال در آن ایجاد کردیم.
وی با تأکید بر اینکه این نرم‌افزار هم‌اکنون کاربردی شده و داده‌های موثقی را از آن دریافت کرده‌ایم، ادامه می دهد: با استفاده از داده‌های این نرم‌افزار توانستیم برنامه مطلوبی در زمینه مدیریت تعمیر و نگهداری سدها پیاده‌سازی کنیم؛ به گونه‌ای که موفق شدیم جایزه کانادا در این زمینه را دریافت کنیم.
معاون بهره‌برداری شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران آب به جزییات نرم‌افزار ذکر شده پرداخته و می افزاید: CMMSیک نرم‌افزار بانک اطلاعاتی است که تمام داده‌های مربوط به تجهیزات در آن قرار داده می‌شود. این نرم‌افزار به گونه‌ای طراحی شده است که در زمان‌های نیاز، هشدارهایی را منتشر می‌کند و بر اساس آن، اقدامات لازم در زمینه رفع اشکال و ریشه‌یابی پیدایش مشکل صورت می‌گیرد.
وی با تأکید بر اینکه ۳۰ تا ۴۰ درصد نقص‌های تجهیزات پس از تعمیر و نگهداری رخ می‌دهد، یادآور می شود: این امر به دلیل عدم ریشه‌یابی اشکالات ایجاد شده است؛ ولی این چالش را با استفاده از این نرم‌افزار رفع کرده‌ایم.
نامبرده با بیان اینکه با ارائه نرم‌افزار CMMSنسل جدیدی از روش‌های بهره‌برداری و نگهداری از نیروگاه‌های برق‌آبی عرضه شده است، اضافه می کند: این نرم‌افزار برای اولین بار در نیروگاه سد «کارون۴» پیاده‌سازی شد و نتایج به دست آمده نشان داد که با کمترین هزینه و با استفاده از نرم‌افزارها و تفکیک وظایف می‌توان تعمیر و نگهداری از نیروگاه‌های پیچیده برق‌آبی را به شایسته‌ترین روش انجام داد.
وی در همین خصوص رسوب‌گذاری، پایش کمی و کیفی آب و بررسی ابزار دقیق نصب‌شده در بدنه سدها را از دیگر اقدامات انجام شده در «کلینیک سد» نام برده و می گوید: از زمانی که ابزار دقیق در بدنه سد نصب می‌شود، باید وضع سد دائماً تحلیل و تمام تغییرات در این ابزارها تفسیر شود تا بر اساس آن بررسی کنیم که چه تغییراتی در سد در حال ایجاد شدن است؛ چرا که کوچکترین خطا در تحلیل داده‌های سد گاهی می‌تواند منجر به فروپاشی در بدنه سد یا سازه‌های وابسته به آن شود.
مجری طرح کارون۴ ادامه
می دهد: بر اساس نظام‌نامه پایش آب تمام عوامل شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی آب به صورت هفتگی و ماهانه اندازه‌گیری می‌شود و ما این پایش‌ها را برای آب سد کارون۴ که ممکن است دارای مصارف صنعتی و کشاورزی باشد، انجام می‌دهیم. در این راستا، همچنین توجه ویژه‌ای به اندازه‌گیری میزان فسفر، ازت و تمام عوامل بیولوژیکی که ممکن است موجب آلودگی آب شود، داشته‌ایم تا اطمینان حاصل کنیم که آب موجود در این مخازن عظیم از سلامت کیفی برخوردارند.
وی با اشاره به اثرات رسوب آب مخازن سدها و تأکید بر اینکه
رسوب گذاری آب از عمر سدها می‌کاهد، اظهار می دارد: سدسازی موجب تغییر در رژیم مناطق اطراف می‌شود؛ چراکه سازه‌های سنگینی بر روی زمین ساخته می‌شود و این درحالی است که مقادیر زیادی آب با وزن بالا پشت این سازه‌ها قرار می‌گیرد و این فشارها علاوه بر تأثیر بر رژیم منطقه، در برخی موارد موجب ریزش جزئی برخی از دیواره‌های مخزن سد خواهد شد.
اطاعتی ادامه می دهد: از سوی دیگر همراه با آب جاری ناشی از بارش‌ها، املاح زیادی وارد مخازن سدها می‌شود و این اتفاقی است که برای سد «دز » رخ داده و تا بالای خروجی تحتانی مخزن این سد انبوهی از املاح و گل وارد شده است که عدم مدیریت منابع آب ورودی از جمله دلایل این امر به شمار می‌رود.
وی با تأکید بر اینکه در پروژه «کلینیک سد» بر حوزه مدیریت رسوب مخازن سدها تأکید ویژه‌ای شده است، اضافه می کند: در این روش مطالعات ما از حوزه آبخیزداری آغاز می‌شود که در این زمینه بعنوان نمونه حوضچه‌هایی ایجاد می‌شود تا آب ورودی سدها در این حوضچه‌ها وارد شده و از این طریق اجازه ورود رسوب به داخل مخزن داده نشود و در صورت بروز سیلاب قادر هستیم که این رسوبات را از مخزن خارج کنیم.
معاون شرکت توسعه منابع آب و نیرو آب با بیان اینکه در این عملیات نوع و انباشتگی رسوبات مورد بررسی قرار می‌گیرد، خاطرنشان می کند: علاوه بر بررسی و شناخت ماهیت رسوبات، از تجهیزات و ماشین‌آلات ویژه‌ای برای خارج کردن رسوبات از مخزن سد استفاده می‌شود تا اجازه ندهیم عمر مخزن به دلیل وجود رسوبات کم شود؛ چرا که با کاهش عمر سدها، ظرفیت سدها هم کاهش می‌یابد.
وی با تأکید بر اینکه عمر بسیاری از سدهای کشور به دلیل ورود رسوب به مخازن آنها به نیمه راه رسیده است، خاطرنشان می کند: بر این اساس در کلینیک سد علاوه بر بررسی رسوبات، مطالعات لرزه‌نگاری و شتاب‌نگاری هم در حال انجام است؛ بطوریکه برنامه‌ریزی شده تا اصلی‌ترین مرجع لرزه‌نگاری کشور و معتبرترین مرکز شتاب‌نگاری ایران کار مدیریت یکپارچه طرح‌های برق‌آبی در دست بهره‌برداری را انجام دهند.
اطاعتی با بیان اینکه با اجرای پروژه «کلینیک سد»، خارج‌شدن اضطراری از سرویس در نیروگاه‌های برق پایلوت به صفر رسیده است، می گوید: زمانی که بر اثر حادثه‌ای نیروگاه از شبکه خارج می‌شود، به آن خروج اضطراری می‌گویند؛ با روش‌های مدیریتی ما در فاز پایلوت، سدهای مورد مطالعه در مدت ۲ سال خروجی اضطراری نداشته‌اند، به گونه‌ای که در سال ۹۴ رتبه برتر عملکرد نیروگاه آبی از آن سد «کارون۴» شد و این رتبه در سال ۹۲ به سد «گتوند» تعلق گرفت.
وی با بیان اینکه رتبه سوم کنترل فرکانس در کل شبکه به سد «کارون۴» اختصاص یافته است، ادامه می دهد: این امر نشان می‌دهد که اقدامات هوشمندانه برای صیانت از این مجموعه تجهیزات بکار گرفته شده است .
گذشته از اینکه بر اساس باور محققان زیست محیطی سد سازی می‌تواند در شرایط بحران آب صحیح باشد یا خیر، تاکنون ۶۰۰ سد در کشور به منظور تامین آب مورد نیاز برای شرب احداث شده است که به گفته متخصصان، تبخیر آبی که از دریاچه‌های سد سدها رخ می‌دهد می‌تواند ‌آب و هوای منطقه را تحت تاثیر قرار دهد.
بر این اساس محققان، روش‌های مختلفی را برای کاهش تبخیر آب ارائه کرده‌اند که از آن جمله می‌توان به تولید نانو پوشش‌هایی اشاره کرد که با اعمال آن بر سطح آب دریاچه‌های پشت سد، مانع از تبخبر آب خواهند شد.
علاوه بر آن اخیرا هم محققان کشور با انجام مطالعات گسترده‌ در این زمینه اعلام کردند که جلوگیری از تبخیر آب در دریاچه پشت سدها می‌توان از پنل‌های خورشیدی استفاده کرد.
مجری طرح «کلینیک سد» با تأکید بر اینکه حوضه‌های آبخیز ایران از تبخیر بسیار بالایی برخوردار هستند، می گوید: برای کاهش تبخیر آن می‌توانیم با استفاده از صفحات فتوولتائیک که بر روی یک سوم دریاچه سدها قرار می‌گیرند، علاوه بر جلوگیری از تبخیر آب، انرژی تجدیدپذیر را از خود صفحات فتوولتائیک که بر روی آب مخازن سد نصب شده، تولید کنیم.
وی با بیان اینکه مطالعات این طرح با همکاری دانشگاه شیراز انجام شده است، خاطرنشان می کند: مطالعات ما نشان می‌دهد قیمت‌های برق ناشی از روش‌های فتوولتائیک به یک هشتم تقلیل یافته و اجرای این طرح مقرون‌ به‌صرفه و اقتصادی است.
اطاعتی با تاکید بر اینکه کشور نیازمند یک رویکرد نوین در برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری و نگهداری از طرح‌های عظیم ملی در تمامی زمینه‎های صنعتی است، ابراز امیدواری می کند که رویکردهای نوین چون «کلینیک سد» و «جلوگیری از تبخیر آب با استفاده از روش‌های نوین» بتواند الهام‌بخش مناسبی برای دیگر صنایع باشد.برای تأسیس یک نیروگاه آبی نیاز به اختصاص حدود هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان و چندین سال زمان است؛ ضمن آنکه موجب اشتغال‌زایی و دیگر منافع سرشار اجتماعی در منطقه
خواهد شد.
از سوی دیگر زمانی که سدی در منطقه‌ای ایجاد می‌شود با تاریخ، جغرافیا و نبض زندگی افراد در منطقه سروکار دارد؛ از این رو باید بهترین روش‌ها برای نگهداری سدها پیاده‌سازی شود تا مردم ساکن در مناطق بتوانند از سدهای ساخته‌شده کسب درآمد کنند. این در حالی است که عمر متوسط سدهای ساخته شده در کشور ۵۰ سال است و اگر مراقبت‌های ویژه در حوزه‌های مختلف از جمله رسوب انجام نشود، عمر مفید این سدها به شدت کاهش خواهد یافت و این اتفاقی است که در سدهای «سفید رود» و «دز» شاهد آن هستیم.
برای علاج‌بخشی قسمت کوچکی از سد «دز» که مربوط به برداشتن رسوبات این سد می‌شود، به حدود ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز است، ولی با اختصاص مبالغ بمراتب کمتری در سال برای اجرای «کلینیک سد» می‌توان عمر مفید سدها را افزایش داد.
به گفته مجری طرح کلینیک سد، ۹۷ درصد از آب‌های دنیا، شور و تنها ۳ درصد قابل شرب است که از این میزان ۲ درصد آب‌های شیرین در قطب است و یک در صد از آب‌های شیرین در پشت سدها جمع می‌شود؛ از این رو ما از یک درصد آب شیرین برای جمعیت رو به رشد استفاده می‌کنیم و باید این مراقبت‌ها از مخازن سدها صورت گیرد.
با پیاده‌سازی «کلینیک سد» تاکنون ۳۷۰ اقدام اصلاحی بر روی سد «کارون۴» اجرایی شده است و توسعه این اقدامات موجب خواهد شد تا بهره برداری از سازه‌های سد در کشور بهینه شود.
اطاعتی می افزاید: براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، این طرح بر روی سدهای «گتوند»، «سیمره»، «سیاه بیشه» و نیروگاه زیر زمینی «لوارک» در نزدیکی تهران هم اجرایی خواهد شد و زیرساخت‌های لازم برای اجرای این طرح در این چهار حوزه ایجاد شده است.

هتل های شیراز

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن